“1.000 adet broşür ne kadar?” sorusunun tek bir cevabı yoktur; çünkü baskı fiyatı ürünün ebadı, kâğıdı, renk sayısı, adedi ve baskı sonrası işlemlerinden oluşan bir denklemdir. Bu denklemi anladığınızda teklifleri doğru karşılaştırır ve bütçenizi bilinçli planlarsınız. Bu rehberde fiyatı oluşturan kalemleri tek tek açıyoruz.
Baskı fiyatının anatomisi: sabit ve değişken maliyetler
| Maliyet kalemi | Türü | Açıklama |
|---|---|---|
| CTP kalıp | Sabit | Ofsette her renk ve her yüz için bir alüminyum kalıp |
| Makine hazırlığı | Sabit | Kalıp takma, renk yoğunluğu ve register ayarı |
| Ayar firesi | Sabit | Ayar sırasında harcanan 100–300 tabaka kâğıt |
| Kesim bıçağı, gofre ve varak klişesi | Sabit | Özel kesim ve efektler için hazırlanan kalıplar |
| Dosya hazırlığı ve prova | Sabit | Montaj, dijital veya ıslak prova |
| Kâğıt | Değişken | Kilogram fiyatı × harcanan kâğıt ağırlığı |
| Mürekkep ve baskı süresi | Değişken | Tabaka sayısı ve renk sayısıyla artar |
| Selefon ve lak | Değişken | Metrekare başına |
| Kesim, katlama, cilt | Değişken | Adet veya tabaka başına |
| Paketleme ve kargo | Değişken | Ağırlık ve hacme göre |
Temel formül
Toplam maliyet = Sabit maliyet + (Değişken maliyet × Adet)
Birim maliyet = Sabit maliyet ÷ Adet + Değişken maliyet
Sabit maliyeti 2.000 birim, ürün başına değişken maliyeti 2,5 birim olan bir iş düşünelim:
| Adet | Sabit pay (S ÷ N) | Değişken | Birim maliyet | Toplam maliyet |
|---|---|---|---|---|
| 500 | 4,00 | 2,50 | 6,50 | 3.250 |
| 1.000 | 2,00 | 2,50 | 4,50 | 4.500 |
| 2.000 | 1,00 | 2,50 | 3,50 | 7.000 |
| 5.000 | 0,40 | 2,50 | 2,90 | 14.500 |
| 10.000 | 0,20 | 2,50 | 2,70 | 27.000 |
Bu tablodan çıkan üç önemli sonuç vardır:
- 500’den 1.000 adede geçişte toplam maliyet yalnızca %38 artarken birim maliyet %31 düşer.
- 5.000’den 10.000 adede geçişte birim maliyet yalnızca %7 düşer. Belirli bir adetten sonra adet artırmanın getirisi azalır; çünkü birim maliyet değişken maliyete (2,5) dayanmıştır.
- Sabit maliyeti yüksek işlerde (çok renkli ofset, bıçaklı kutu, gofre) adet artırmanın etkisi daha büyük, sabit maliyeti düşük işlerde (dijital baskı) daha küçüktür.
Gramajın fiyata etkisi
Matbaa kâğıdı ton veya kilogram fiyatıyla satılır. Bu yüzden kâğıt maliyeti doğrudan harcanan kâğıdın ağırlığına bağlıdır:
Kâğıt ağırlığı (kg) = Tabaka eni (m) × Tabaka boyu (m) × Gramaj × Tabaka sayısı ÷ 1.000
Örnek: 5.000 adet A4 broşür, 70 × 100 cm tabakaya 8’li yerleşimle basılıyor. Net 625 tabaka gerekir; %5 fire eklendiğinde yaklaşık 656 tabaka harcanır.
| Gramaj | Hesap | Kâğıt ağırlığı | Göreli kâğıt maliyeti |
|---|---|---|---|
| 135 gr | 0,7 × 1,0 × 135 × 656 ÷ 1.000 | 62,0 kg | 100 |
| 170 gr | 0,7 × 1,0 × 170 × 656 ÷ 1.000 | 78,1 kg | 126 |
Gramajı 135’ten 170’e çıkarmak kâğıt maliyetini yaklaşık %26 artırır. Ancak bu fark toplam fiyata aynı oranda yansımaz: düşük adetlerde fiyatın büyük kısmı kalıp ve hazırlıktır, kâğıdın payı küçüktür. Adet yükseldikçe kâğıt toplam maliyetin daha büyük bir kısmını oluşturur ve gramaj farkı belirginleşir.
Tabaka verimi (yerleşim)
Bir tabakaya kaç adet ürün yerleştiği, kâğıt maliyetini gramaj kadar etkiler. A4 ve A5 gibi standart ölçüler 64 × 90 ve 70 × 100 cm tabakalara verimli yerleşir. Standart dışı bir ölçü, tabakanın bir kısmının boşa gitmesine neden olabilir. Örneğin bir el ilanını A5 (148 × 210 mm) yerine 17 × 24 cm tasarlamak, tabakaya sığan adedi 16’dan 10–12’ye düşürür; bu da kâğıt maliyetinde %30–60’lık bir artış demektir.
Renk sayısı ve kalıp adedi
| Renk düzeni | Anlamı | Ofset kalıp sayısı | Tipik kullanım |
|---|---|---|---|
| 1+0 | Tek yüz, tek renk | 1 | Form, makbuz |
| 1+1 | İki yüz, tek renk | 2 | Basit bilgilendirme föyü |
| 4+0 | Tek yüz, dört renk | 4 | Afiş, tek yüz el ilanı |
| 4+1 | Ön yüz dört renk, arka yüz siyah | 5 | Arkası metin olan broşür |
| 4+4 | İki yüz, dört renk | 8 (kendinden dönerde 4) | Broşür, kartvizit |
| 4+4 + Pantone | İki yüz CMYK + bir yüzde spot renk | 9 | Kurumsal renkli katalog kapağı |
Dijital baskıda kalıp olmadığı için renk sayısı sabit maliyeti etkilemez; ancak tek yüz ile çift yüz arasında klik maliyeti iki katına çıkar.
Ek işlemlerin etkisi
- Selefon ve lak: Metrekare başına fiyatlandırılır; adetle doğru orantılı artar.
- Kısmi lak, gofre, varak: Kalıp veya klişe sabit maliyet yaratır; düşük adette birim fiyatı belirgin şekilde yükseltir.
- Bıçaklı kesim: Özel şekilli ürünlerde bıçak kalıbı gerekir. Bıçak saklanırsa tekrar siparişte yeniden ödenmez.
- Cilt: Tel dikiş ekonomiktir; Amerikan cilt ve iplik dikiş adet başına daha pahalıdır.
Teslim süresi ve ekspres ücretleri
Matbaalar baskı planlarını makine doluluğuna göre yapar. Standart sürenin dışında, planın arasına sıkıştırılan işler için ekspres ücreti alınır. Ortak tabaka ürünlerde ise tabakanın dolma günü teslim süresini belirler. İhtiyacınızı birkaç gün önceden planlamak, çoğu zaman yalnızca baskıdan değil kargo seçeneğinden de tasarruf sağlar.
Teklif karşılaştırırken sorulacak 8 soru
- Kâğıt markası ve gramajı tam olarak nedir?
- Fiyat net ölçü (kesimli) için mi, yoksa tabaka için mi?
- KDV fiyata dahil mi?
- Kargo veya teslimat ücreti dahil mi?
- Dosya kontrolü ve küçük düzeltmeler ücretli mi?
- Prova (dijital veya ıslak) dahil mi?
- Adette tolerans var mı? (Özellikle ambalaj işlerinde eksik/fazla teslim toleransı sözleşmelerde yer alabilir.)
- Teslim süresi iş günü mü, takvim günü mü?
Farklı ürün, gramaj ve adetlerde sabit ve değişken maliyetin birim fiyatı nasıl şekillendirdiğini baskı adet ve birim maliyet simülatöründe grafik olarak görebilirsiniz.